2018 – Rewolucja filmowa w teatrze?

dnia

Rewolucja filmowa prawdopodobnie nie będzie palić teatrów, lecz bardzo prawdopodobne, że zamieni te, dla niektórych wciąż święte miejsca, w siedziby srebrnych ekranów. Myśl to kusząca, ponieważ poza przeszkadzającą kurtyną, nawet ekran, wszystko jest już na swoim miejscu…

Granice zestawiania

Nie moim zadaniem jest porównywanie tych dwóch dziedzin sztuki. Nie mam też zamiaru oceniać różnych dokonujących się w teatralnej przestrzeni prób łączenia filmu i teatru. Śni mi się jednak katastroficzny sen, który nosi tytuł „Teatr 2018”. Siedzę sobie w ulubionym teatrze na wymarzonym miejscu i nagle atakuje mnie błyskiem świateł zalewająca fala reklam, filmów, dokumentów, migawek. Jednym słowem ten mój teatr ze snu stał się niczym innym jak ekstrawaganckim kinem. Gdy się budzę wyobrażam sobie trzask popcornu między „Być, czy nie być” i siorbanie napoju podczas „Romeo, czemu ty jesteś”…

Pora się jednak obudzić i założyć, że aż tak źle nie będzie. W końcu dzięki ożenkowi różnych dziedzin sztuki dzieją się rzeczy ekscytujące, niewyobrażalnie piękne, wprost porywające. Sztuka dzisiaj żyje zestawianiem, montowaniem, łączeniem, mieszaniem, czyli komparatystyką. Jak wyjaśnia Ewa Szczęsna:

„Nowoczesną komparatystykę charakteryzuje postawa dialogowego, wielokierunkowego otwarcia się na to, co odmienne, czy też różne. To postawa ciekawości epistemologicznej, odważnego korzystania z wolności wychodzenia poza to, co poznane i rozpoznane, poza zastane obszary, formy czy schematy myślenia, postawa dopuszczająca śmiałe zestawienia, które mogą dać – i często dają – nieoczekiwane efekty poznawcze”.

Bez tego podejścia artyści nie mogliby myśleć szerzej, bardziej, ambitniej. Wynajdując punkty wspólne w przestrzeniach sztuki niczym Felice Varini reżyser szuka miejsca z którego można spojrzeć na całokształt, nowy całokształt. Sztuki wizualne już nie dziwią w teatrze, a zaczynają wręcz być aktywnymi aktorami jak np. obrazy w sztukach, które proponuje Romeo Castelluci. Tak samo film, krótkie dokumenty, epizody stają się coraz popularniejszą metodą oddziaływania na widza w teatrze. W filmowości teatru można więc upatrywać „nowej szansy”. Jak pisał Jerzy Grotowski w „Twórczych ambicjach teatru”:

„Rozstrzyganie problemów artystycznych na zasadzie arbitralności i wyłączności naprawdę jest bezcelowe. Sztuka zastawia nam tysiące pułapek, tysiące sytuacji niemożliwych do przewidzenia. Jest absurdem zakładać „jak być powinno”. Zbyt wiele zależy po prostu od zainteresowań, psychiki, talentów i „wysokości lotu” twórców, zbyt wiele od potrzeb, zamiłowań, kompleksów i uwarunkowań społecznych odbiorców”.

Czyżby w  nowej erze teatru chodziło o kompromis między zabawą z formą reżyserów, a filmowym nawykiem widzów?

Teatr czy film na żywo?

W najbardziej odważnych sztukach naprawdę jest dzisiaj nam widzom niewygodnie. Ktoś strzela z karabinu. Może i sztucznymi nabojami, ale jednak strzela nie na niby. Innym razem puszczają fajerwerki i się błyska na naszych oczach. Coraz więcej efektów specjalnych tylko dla nas, tylko teraz – oto jednorazowa sztuka teatralna. Tylko, że akcja, fabuła, coś jakbyśmy oglądali film na żywo. Innym razem teatry sięgają po scenariusze filmowe, największe kinowe hity i przedstawiają je na deskach teatru. Granica między jednym a drugim się zaciera, czy też wręcz przeciwnie zaostrza się rywalizacja?

Jedno na pewno się nie zmienia: każdy widz ma swoje oczekiwania odnośnie teatru i te oczekiwania widza są wyższe od tych, które stawia się przed kinem. Nadal wracając do Jerzego Grotowskiego śni nam się teatr:

„który – nie kłamiąc, nie uciekając od problemów nawet drastycznych –daje człowiekowi nadzieję, świadomość etyczną i społeczną, który przywraca sens istnienia”.

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s